Dr inż

Dr inż. Sławomir Anusz
Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa

G= ŁOS W DYSKUSJI NA TEMAT ,,ZIELONEJ KSIĘGI”= ;
W SPRAWIE SPÓJNOŚCI TERYTORIALNEJ

Główne przesłanki integracji europejskiej, które można sprowadzi&= #263; do stworzenia warunków swobodnego przepływu kapitału, osób i dóbr (usług i towarów), pozwalają wydedukować, że spójność terytorialna Unii, to n= ic innego jak podatność każdego terytorium – obiektu przestrzennego – do absorpcji, czyli przyjmowania w swoich granicach kolejnych aplikacji kapitału, towarów, usług i osób= . Z drugiej strony jest to zdolność do generowania za pomocą dostępnych środków – z wykorzystaniem własnej specyfiki miejsca i renty przestrzennej – produkcji zasilającej układ gospodarki państw stowarzyszonych.

W tej sytuacji spójn= ość terytorialna jawić się może jako zespół cech czy czynników, bądź właściwości każdego z = analizowanych terytoriów, do bezkonfliktowego lub wręcz oczekiwanego czy kreowanego popytu na kapitał, towary, usługi, zasoby ludnościowe. Jak łatwo zauważyć, spójnoś= 63; terytorialna to z jednej strony predyspozycja – potencjał teryto= rium do uczestniczenia w gospodarce unijnej, a z drugiej – rzeczywisty wym= iar realizacji tej produkcji, będącej wkładem w rozwój Unii. Spójności terytorialna jest zatem związana z dostępnością przestrzenną = w zakresie infrastruktury transportowej i informatycznej, infrastruktury potrzebnej me= diom niezbędnym dla uzbrojenia produkcji i usług oraz rezerw terenów inwestycyjnych. W ten sposób do grupy czynników wzrostu wprowadza się atrybuty tkwiące w przestrzeni i zapewnia &= #8211; poprzez bardziej złożone procesy zarządzania zasobami –= ; rozwój w warunkach wyczerpania się dotychczasowych, ekstensywnych możliwości rozwoju. Opisany mechanizm pozwala osiągać korzyści z przewag komparatywnych i konkurencyjnych w poszczególnych rynkach związane z lokalizacją – tery= torium.

Idea spójności = ma długą historię, którą urealniło wynalezienie koła. Współcześnie idea ta przekłada się na pragmatyzm działań rozwojowych, polegający na identyfikowaniu obszarów, odkrywaniu i wykorzystywaniu tkwiących w nich rezerw = wytwórczych, których wyzwalanie pozwala osiągać wysoki przyrost produkc= ji. Jest to strategia osiągania wzrostu produkcji, polegająca na efektywniejszym wykorzystaniu ograniczonych zasobów czynników – środków produkcji – dzięki ich alokacji w przestrzeni, gwarantującej wysoki poziom produktu marginalnego.

W wymiarze społecznym spójność terytorialną może zagwarantować otwarta na nowych ludzi i na innowacje społeczność lokalna, wysoki poziom usług w sferze zdrowia, edukacji i kultury. Jednym z warunków osiągnięcia sukcesów będzie również wyposażenie w infrastrukturę obsługi biz= nesu oraz sprawna administracja lokalna.

Stąd prosto przejść do odpowiedzi na ostatnie pytanie dotyczące wskaźników ilustrujących zjawisko spójności terytorialnej, czy monitorujących politykę spójności.=

Wydaje się, że tak jak do syntetycznej oceny poziomu rozwoju gospodarczego używany jest w= skaźnik produktu krajowego brutto w przeliczeniach na jednostki czynników wytwórczych lub powierzchnię, którego zróżnicowanie może wskazywać na brak spójno= 47;ci, tak analogicznym wskaźnikiem dla oceny polityki spójności = terytorialnej powinien być powiązany z nim wskaźnik przyrostu produkcji, l= ub odpowiednio interpretowany poziom marginalnego przyrostu PKB w odniesieniu = do wydzielonych obszarów – terytoriów i ewentualnie środków produkcji. W warunkach idealnej spójności terytorialnej wartość wskaźnika we wszystkich podziałac= h (wydzieleniach) przestrzennych powinna być identyczna. Różnice w generowan= ych przyrostach PKB i wysokiej wartości produktu marginalnego wskazywałyby natomiast efektywność działań na rzecz spójności terytorialnej i skuteczność polityki spójności. Pomysł, aby przyrost produkcji w czasie i poziom produktu marginalnego służył do opisu spójności,= jest związany z zachowaniem się inwestorów, którzy w cel= u jak najkorzystniejszego zlokalizowania aktywność produkcyjno-usł= ugowej poszukują rejonów gwarantujących najwyższy poziom zwr= otu. Ma to prosty związek z wysokim przyrostem produkcji będącej pochodną tych samych środków zainwestowanych w innym, korz= ystniejszym miejscu.

Przytoczone wskaźniki można by rozbudowywać w celu oceny spójności terytorialnej w odniesieniu do poszczególnych rynków czy produktów. Poza miarą syntetyczną mówiącą= o wyniku – efektach produkcyjnych polityki spójności mo&= 0;na w rozważaniach analitycznych korzystać z gamy wskaźnik&oacut= e;w charakteryzujących poszczególne uwarunkowania, tzn. poziomu gotowości – przygotowania sfery społecznej, infrastruktural= nej i gospodarczej do absorpcji – przepływów kapitału, osób i dóbr. Ponieważ większość z domyślnej listy uwarunkowań jest charakterystyczna dla warsztatu pojęciowego planowania i zagospodarowania przestrzennego, rozważa= nia o spójności terytorialnej powinny stanowić impuls do dalsz= ej integracji środowisk zajmujących się rozwojem regionalnym i planowaniem przestrzennym.

Sławomir Anusz